Χαρακτηριστικά ταινιών Ψυλλάκη

Χαρακτηριστικά ταινιών Ψυλλάκη

Αυτοπαρουσίαση

Δεν ξεκινώ ποτέ από το «θέμα». Ποτέ δεν με συγκίνησε η ιδέα να μιλήσω για κάτι∙ θέλω να μιλήσω με κάποιον. Ο κινηματογράφος μου — αν μπορώ να τον πω δικό μου — είναι το εργαλείο με το οποίο πλησιάζω τον άλλον, τον παρατηρώ χωρίς να κρίνω, τον αφήνω να αφηγηθεί, να με οδηγήσει. Έχω μάθει να σωπαίνω και να κοιτάζω. Σ’ αυτή τη σιωπή φυτρώνει η εμπιστοσύνη.

Ένα πρόσωπο με αφορά όταν μεταφέρει σημάδια από κάτι βαθύτερο: όχι μόνο από τη ζωή που έζησε, αλλά από το πώς την άντεξε. Δεν με ενδιαφέρει να τεκμηριώσω γεγονότα — θέλω να χαρτογραφήσω ψυχές. Εκείνες που ο κόσμος προσπέρασε, που σιώπησαν από ντροπή ή θλίψη, που έμειναν στη σκιά. Εκεί ψάχνω το φως.

Είμαι άνθρωπος της συνάντησης. Μου αρέσει να αφήνομαι στον ρυθμό του άλλου. Δεν φοβάμαι να συγκινηθώ. Δεν φοβάμαι να αλλάξω θέση όταν μια μαρτυρία ή ένα βλέμμα με συγκλονίζει. Με ενδιαφέρει να τιμήσω το πρόσωπο, όχι να το χρησιμοποιήσω. Το πρόσωπο είναι το νήμα. Ό,τι άλλο ακολουθεί, είναι το ύφασμα της σχέσης.

Ίσως να φαίνομαι σοβαρός, όμως δεν είμαι έτσι. Απλώς παίρνω στα σοβαρά αυτό που κάνω. Γελάω εύκολα. Ξέρω πως το χιούμορ λυγίζει τον φόβο, και πως τα αστεία είναι συχνά το σκαλοπάτι για τη βαθύτερη οικειότητα. Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί δεν έκανα μια κωμωδία. Είμαι ρεμάλι, το ξέρω, αλλά από εκείνα που σέβονται.

Έχω μάθει πως το ντοκιμαντέρ, όπως και η ζωή, δεν έχει έτοιμο σενάριο. Σκάβεις και περιμένεις να σου μιλήσει το υλικό. Να σου φανερωθεί. Να σου δοθεί.

Ο κόσμος, για μένα, δεν είναι ένα σύνολο από γεγονότα. Είναι μια βιβλιοθήκη από φωνές, που ζητούν να ακουστούν, όχι να διορθωθούν. Μια γεωγραφία ψυχών που σε προσκαλεί να την περπατήσεις. Κι εγώ, δεν θέλω τίποτα περισσότερο από το να συνοδεύσω έναν άνθρωπο σ’ ένα τέτοιο εσωτερικό ταξίδι. Να γίνω συνοδοιπόρος του. Για όσο αντέξουμε.

Σχόλια άλλων

Η προσέγγιση του Ψυλλάκη εστιάζει στην άμεση εμπειρία, στον υποκειμενικό κόσμο και στη φαινομενική πραγματικότητα όπως προσφέρεται στη συνείδηση. Δεν εστιάζει στην εξωτερική “αντικειμενική” αλήθεια, αλλά στο πώς βιώνεται κάτι. Στο πώς βιώνει ο άνθρωπος την πραγματικότητα.

Ο Ψυλλάκης αποφεύγει να κρίνει τους ανθρώπους που κινηματογραφεί. Δημιουργεί χώρο για την εμπειρία τους να αναδυθεί αυθεντικά. Η “γραμμή που το βλέμμα του ενός συναντά το βλέμμα του άλλου” αποτυπώνει τη σχέση υποκειμένων, όχι την παρατήρηση.

Αναγνωρίζει πως κινηματογραφεί και τον ίδιο τον εαυτό μέσα από τους άλλους. «Ό,τι περιγράφω, με περιγράφει» λέει με τα λόγια του Αργύρη Χιόνη.

Ο κινηματογράφος του είναι μια μορφή σιωπηλής συνομιλίας με τον Άλλο. Δεν προσεγγίζει τους «ήρωες» του με έτοιμες ερωτήσεις, αλλά με σεβασμό, προσδοκώντας τη «χημεία» και την «ποιότητα της συνάντησης»

Αν προσπαθούσαμε να περιγράψουμε την «πραγματική πατρίδα» του Ψυλλάκη, όχι αυτή που ορίζει η γεωγραφία, αλλά αυτή που διαμορφώνεται από τις εμπειρίες, τις τέχνες, τις συναντήσεις, τις εσωτερικές διαδρομές, τότε αυτή η πατρίδα θα ήταν ένα βαθιά ανθρωποκεντρικό τοπίο.

Η πραγματική του πατρίδα δεν έχει σύνορα, ούτε γεωγραφία. Είναι μια υπαρξιακή επικράτεια που διαμορφώνεται από τη βαθιά παρατήρηση, την εμπιστοσύνη, την αθόρυβη φροντίδα και τη συνάντηση με την ανθρώπινη ευθραυστότητα. Πρόκειται για μια πατρίδα από σιωπές, βλέμματα, πληγές και φωτεινές αφηγήσεις.

Η πραγματική του πατρίδα είναι οι «λεπροί», οι ξεχασμένοι, οι περιθωριοποιημένοι — όχι ως θύματα, αλλά ως πρόσωπα φωτεινά μέσα στην οριακή τους κατάσταση.

Μια πατρίδα που δεν κατοικείται από ήρωες, αλλά από ανθρώπους.