ΣΜΙΛΕΜΕΝΕΣ ΨΥΧΕΣ — Ο τραυματισμένος θεραπευτής

Το παρακάτω κείμενο γράφτηκε για το ντοκιμαντέρ ΣΜΙΛΕΜΕΝΕΣ ΨΥΧΕΣ το 2024, πριν ολοκληρωθεί. Είναι ένα κείμενο που μου έστειλε από την Σάμο ο καλός μου φίλος και ποιητής Σπύρος Ζουρνατζής.

Ο τραυματισμένος θεραπευτής

Πριν καιρό έκατσα και είδα πάλι την παλιά σας δουλειά, εκείνη που έγινε πριν φορέσετε το κουστούμι σας, και την άφησα στην άκρη.

Μετά από λίγες μέρες έτυχε να δω την πρώτη ταινία του Roy Andersson. Ήταν κι αυτή, για εκείνον, μια ταινία πριν φορέσει το κουστούμι του και μας παρουσιάσει το επίσημο έργο του.

Εκείνη την στιγμή, με έναν τρόπο μη λογικό, μου ήρθε η παρακάτω σκέψη: συνειδητοποίησα ότι το σύνολο του έργου σας είναι μια διαδρομή μέσα από τη βαθύτερη οριακή κατάσταση που ζείτε ως ον. Από την παιδική σας ηλικία μέχρι τώρα.

Τι θέλω να πω: νιώθω ότι στον Άνθρωπο που ενόχλησε το σύμπαν ίσως περάσατε μια ψυχοσυναισθηματική κρίση που θέλατε, μη συνειδητά, να εξωτερικεύσετε. Το ίδιο και με το ντοκιμαντέρ με τις οριακές καταστάσεις ασθενειών· το ίδιο και με τα ντοκιμαντέρ για τα ιδανικά που φτιάξατε, έναν καθρέφτη των δικών σας ιδανικών. Το ίδιο και τώρα: μια ωδή στον θάνατο, μια ωδή στην ζωή, μια ωδή στην προετοιμασία του θανάτου, με τρόπο γεμάτο ευγένεια και θάρρος.

Τις πληγές σας τις κάνατε ποιητικές εικόνες και μας τις δείξατε. Εμένα όλο αυτό το έργο, κύριε Σταύρο, μου κάνει μια ασύλληπτα ευγενική ανάγκη για αγκαλιά.

Σας στέλνω ένα ποίημά μου που είναι, νομίζω, στη φιλοσοφία της τελευταίας σας ταινίας.

Όσο χειμωνιάζει, να μεγαλώνεις την στοίβα με τα ξύλα που είναι για κάψιμο και έτσι, γεμάτη, να τη βρουν την άνοιξη που θα λείπεις. Όσα δεν κάψεις, να τα βρουν, να σε καλολογήσουν.

Τώρα

Άνθρωποι σαν τον Ζουλιέν —το καταλαβαίνεις από τα μάτια τους, τη ζεστασιά τους και την μεγαλοψυχία τους— έχουν το σύνδρομο του πληγωμένου θεραπευτή. Λίγα λόγια για αυτή την έννοια αν δεν την γνωρίζετε ήδη:

Η ιδέα του πληγωμένου θεραπευτή έχει βαθιές ρίζες σε σαμανικές παραδόσεις. Παρόμοια, στην παραδοσιακή αφρικανική κουλτούρα των Xhosa, το να γίνεις θεραπευτής είναι μια διαδικασία που περιλαμβάνει εμπειρίες ασθένειας, σωματικού ή ψυχικού πόνου και κρίσης.

Στον αρχαίο Κινέζο δάσκαλο Lao Tzu αποδίδεται η σκέψη: «αυτός που ξέρει ότι το πεπρωμένο του είναι το πεπρωμένο όλων των άλλων ανθρώπων, είναι αξιόπιστος για να τους καθοδηγήσει. Αυτός που αναγνωρίζει όλους τους ανθρώπους ως μέλη του σώματός του, είναι ένας αξιόπιστος άνθρωπος για να τους προστατεύει».

Η στενή συνεργάτιδα του Jung, Marie-Louise von Franz, έγραψε πως «ο τραυματισμένος θεραπευτής ΕΙΝΑΙ το αρχέτυπο του Εαυτού —η ολότητά μας, ο Θεός εντός μας— και αποτελεί το υπόβαθρο κάθε γνήσιας θεραπευτικής διαδικασίας».

Σύμφωνα με τον Kerenyi, έναν συνάδελφο του Jung που αποσαφήνισε τα χαρακτηριστικά του αρχετύπου, σε ψυχολογικό επίπεδο ο τραυματισμένος θεραπευτής αναφέρεται στην ικανότητα ενός ανθρώπου «να νιώθει οικεία κάθε φορά που βυθίζεται στη σκοτεινιά που προκαλείται από τα διαφορετικά δεινά και, παραμένοντας στην κατάσταση αυτή, ν’ ανακαλύπτει σπόρους φωτός κι ανάκαμψης, από τους οποίους —κατά ένα μαγικό τρόπο— γεννιέται ο Ασκληπιός, ο θεραπευτής που προσομοιάζει του ηλίου».

Μέσω του τραύματός μας συνειδητοποιούμε ότι συμμετέχουμε, διαδραματίζοντας συγκεκριμένο ρόλο, σε μία διαδικασία που ο Jung αποκαλεί «το θεϊκό δράμα της ενσάρκωσης», όπου σταματάμε να αναγνωρίζουμε τους εαυτούς μας ως κάτι ξεχωριστό από τους άλλους και εισερχόμαστε —με τον τρόπο που ενδύεται κανείς νέα ρούχα που έχουν προετοιμαστεί ειδικά γι’ αυτόν— σε ένα «καινούργιο» ρόλο, ο οποίος απαιτεί μία περιεκτική και ευρεία αίσθηση ταυτότητας.

Συνειδητοποιούμε ότι όλοι μας μοιραζόμαστε και διαδραματίζουμε ρόλους —ο ένας για τον άλλο— στο πλαίσιο μίας βαθύτερης, μυθικής, αρχετυπικής διεργασίας, η οποία μας αποκαλύπτεται καθώς εκδηλώνεται εντός μας.

Όλα όσα μας κάνουν να υποφέρουμε σε εσωτερικό επίπεδο αποτελούν την είσοδο για να σχετιστούμε βαθύτερα με όσα συμβαίνουν στον εξωτερικό κόσμο, εμπλέκοντάς μας με έναν τρόπο που θα μας βοηθήσει να μετριάσουμε τον πόνο τόσο στον εξωτερικό κόσμο όσο κι εντός μας.

Ο τραυματισμένος θεραπευτής έχει την ικανότητα να θεραπεύει και να βοηθά τους άλλους —κάτι που παράλληλα του δίνει τη δυνατότητα να θεραπεύει και να βοηθά τον εαυτό του, ξανά και ξανά, με αφορμή αυτούς τους φαινομενικούς «άλλους»—, μόνο όταν παύει να αγανακτεί, να πικραίνεται ή να νιώθει θύμα του τραυματισμού του, αναγνωρίζοντας ότι το τραύμα αποτελεί ένα ιερό γεγονός, μία αρχετυπική στιγμή, η οποία επιζητά να τους καταστήσει όλους συμμέτοχους ενός θεϊκού, αιώνιου συμβάντος.

Μέσω αυτής της βαθύτερης, εκτενέστερης οπτικής, το τραύμα μας, αντί να αποτελεί εμπόδιο στην εκπλήρωση της ολότητάς μας, αποτελεί στην πραγματικότητα έκφρασή της, καθώς δίχως το τραύμα δεν θα είχαμε γνωρίσει την πλευρά μας που παραμένει ελεύθερη, θεραπευμένη, ολόκληρη, απελευθερωμένη κι αφυπνισμένη.

Η αληθινή μας φύση δεν θα μπορούσε ποτέ να επισκιαστεί, όπως τα σύννεφα στον ουρανό μπορούν μόνο φαινομενικά να κρύψουν τον ήλιο. Από την οπτική γωνία του ηλίου, όμως, το φως του παραμένει φωτεινό ακόμα και κατά τις πιο συννεφιασμένες μέρες.

Το τραύμα μας αποκαλύπτει την ατραυμάτιστη πλευρά του εαυτού μας.

Ο Ζουλιέν είναι ένας πληγωμένος θεραπευτής, που το τραύμα του τον οδήγησε σε όλη αυτή την ομορφιά που είχε μέσα του, κάτι σαν κι εσάς, κάτι σαν κι εμένα. Όλοι μας σε διαφορετικό στάδιο εξέλιξης, βέβαια.

Ο Ζουλιέν —πράγμα που γνώριζα από την αρχή— είναι για εσάς ένας υπέροχος δάσκαλος. Ευλογία.

Εν αναμονή της προβολής λοιπόν!

Καλό υπόλοιπο, κύριε Σταύρο, μπράβο στον Ζουλιέν, μπράβο και σε σας.

Μπράβο σας.